Khủng hoảng dầu mỏ qua lối kể chuyện siêu lầy lội dưới đây sẽ giúp bạn biến đến các cuộc chiến, toan tính chính trị, và cả những “thỏa thuận lằn ranh đỏ” gây chấn động lịch sử xảy ra ở khu vực Trung Đông. Đặc biệt, tất cả đều được kể lại bằng một giọng văn dí dỏm, dễ hiểu và cực kỳ lầy lội để bạn cảm thấy thực sự thú vị khi tìm hiểu về sự kiện này.
Nào, bắt đầu ngay thôi!
Khủng hoảng dầu mỏ là gì?
Trên thế giới có một nơi, cứ cách vài hôm lại xảy ra chuyện. Lúc thì chỗ này nổ, khi thì chỗ kia cháy.
Nơi đó chính là Trung Đông. Nguyên nhân chính dẫn đến những rắc rối này chỉ vì một thứ: Dầu mỏ
Nếu bay lên trời và nhìn xuống Trung Đông, ta sẽ thấy ngay một địa hình lòng chảo, đó là ở giữa lõm, xung quanh cao, lúc này mà đổ thêm ít dầu vào chảo thì...
Đổ dầu vào là cháy!
Dầu mỏ đã giúp Trung Đông đổi đời, nhưng cũng khiến nơi đây chịu nhiều đau khổ, thậm chí còn gây ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
Muốn hiểu rõ cụ thể đã xảy ra những gì, chúng ta hãy tìm hiểu sâu hơn về địa chính trị cũng như lịch sử nơi đây:
Lịch sử dầu mỏ của Trung Đông
Đầu tiên, chúng ta cần nhắc đến vị trí của Trung Đông.
1. Trung Đông nằm ở đâu?
Trung Đông nằm kẹp giữa ba châu lục lớn: Á, Phi và Âu.
Vì sao lại gọi là “Trung Đông”? Có lẽ phải để người châu Âu trả lời câu hỏi này.
Lãnh thổ của người châu Âu không quá rộng, nhưng tham vọng mở rộng “địa bàn” của họ khiến các khu vực khác phải ngước nhìn. Họ đã tiến một mạch về hướng Đông, đặt chân tới châu Á.
Đại ca, sao ta phải đi về hướng Đông?
Thu qua đông sắp đến rồi, nghe nói phía Đông tiết trời ấm áp lắm!
Nhưng châu Á rộng lớn hơn họ nghĩ rất nhiều! Cộng thêm đường xá quanh co khúc khuỷu, đám người châu Âu bỗng mất phương hướng.
Để xác định vị trí, người châu Âu đã vẽ ba vòng tròn trên bản đồ châu Á dựa theo khoảng cách từ nơi họ đứng và đặt tên cho từng khu vực:
Cận Đông – Trung Đông – Viễn Đông
Và từ đó cái tên “Trung Đông” ra đời.
Đây là một số các quốc gia nổi bật của khu vực “Tam Đông”:
- Châu Âu: Thổ Nhĩ Kỳ
- Cận Đông: Iran
- Trung Đông: Iraq, Ả Rập Xê Út, Syria
- Viễn Đông: Trung Quốc
Về sau, để đơn giản hơn, người châu Âu gộp Cận Đông và Trung Đông thành một tên chung: Trung Đông.
Bản đồ khu vực Trung Đông ngày nay
Như vậy, chúng ta cần nhớ rằng Trung Đông là một khu vực, không phải là một quốc gia. Khu vực này gồm khoảng 20 quốc gia, nhưng các quốc gia thường xuyên “chiếm sóng” trên các bản tin thế giới sẽ chỉ có vài cái tên quen thuộc: Israel, Ai Cập, Ả Rập Xê Út, Iran và Iraq, Syria.
Nếu so sánh với những nhóm nhạc thần tượng nữ, tuy cả nhóm đều nổi tiếng nhưng sẽ có vài thành viên dường như “hít thở” thôi cũng thu hút sự quan tâm của dư luận.
Chính là các “drama queen” của nhóm!
Những mâu thuẫn hay “drama” kịch tính về các quốc gia này về cơ bản chỉ là chuyện thường ngày.
2. Dầu mỏ ở Trung Đông từ đâu mà có?
Thế giới rộng lớn là vậy, tại sao dầu mỏ lại tập trung nhiều ở Trung Đông?
Từ góc độ địa chất, Trung Đông bị bao quanh bởi các mảng kiến tạo lớn. Những mảng này ép chặt hai bên khiến khu vực Trung Đông bị lõm xuống thành một vùng trũng.
Thực tế, khu vực trung tâm của Trung Đông chính là một bồn địa lớn.
Mặc dù ngày nay vùng bồn địa này toàn là sa mạc, nhưng vào thời tiền sử, nơi đây từng là thiên đường của động thực vật.
Do ảnh hưởng của Kỷ băng hà, số lượng lớn động thực vật đã chết đi và Trung Đông cũng không ngoại lệ.
Tuy nhiên, cái lợi của việc động thực vật chết trong bồn địa là xác của chúng dễ dàng bị chôn lấp, tránh được tình trạng phân huỷ hoặc phơi xác.
Động thực vật chết nhiều, bị chôn vùi lâu ngày, cuối cùng biến thành mỏ dầu lớn nằm dưới đáy bồn địa.
Và như vậy, Trung Đông trở thành “kho dầu tự nhiên” khổng lồ.
Trung Đông là kho dầu tự nhiên khổng lồ của Thế Giới
Trên thực tế, có rất nhiều giả thuyết khác về nguồn gốc của dầu mỏ và giả thuyết về các trầm tích sinh vật biển thành dầu mỏ mới chỉ là một trong số đó.
Đúng vậy, trên đời có nhiều thứ giống như dầu mỏ, muốn được xuất hiện và trở nên có ích, trước tiên đều phải trải qua “niêm phong” và thử thách của thời gian.
Những người chỉ biết ngồi ngẩn ngơ có lẽ sẽ ngạc nhiên về triết lý này. Nhưng những người biết hành động thì...
Đã muối xong hũ dưa từ lâu rồi!
Dầu mỏ ở Trung Đông giống như một hũ dưa muối, luôn sẵn sàng phục vụ bất cứ lúc nào.
3. Lược sử dầu mỏ
Từ khi được biết đến, phải mất một thời gian dài dầu mỏ mới chiếm vị trí quan trọng như hiện nay trong cuộc sống con người.
Ban đầu, con người không hề đánh giá cao dầu mỏ...
Mãi cho đến khi một phát minh ra đời, mọi thứ mới thay đổi.
Đó chính là đèn dầu hoả.
Nhờ việc đốt đèn dầu, đêm dài tối tăm của người xưa mới được thắp sáng.
Lưu ý: Dầu hỏa không được làm từ than đá mà được chưng cất từ dầu mỏ.
Để cải thiện chất lượng cuộc sống về đêm, ai ai cũng cố gắng hết sức khai thác dầu mỏ.
Có dầu rồi, buổi tối không phải khoét tường để lấy ánh sáng nữa!
Lúc này, quy luật cung cầu trong kinh tế bắt đầu phát huy tác dụng. Có cầu, ắt có cung.
Rất nhanh chóng, cả thế giới bị cuốn vào cơn sốt dầu mỏ, đặc biệt là Mỹ.
Nhu cầu sử dụng dầu mỏ lớn đã tạo nên cơn sốt trên toàn Thế Giới
Edwin Drake trở thành người Mỹ đầu tiên trên thế giới khoan thành công giếng dầu công nghiệp hiện đại ngay trước cửa nhà mình.
Đáng lẽ sau đó ông ấy phải sống trong sung túc, không cần lo nghĩ, nhưng thực tế nửa cuối đời của ông lại chìm trong nghèo khổ và bệnh tật.
Đời tôi khổ quá mà!
Người ta nói rằng đó là vì ông ấy sau này không khai thác dầu nữa mà chuyển sang đầu tư chứng khoán.
Dầu mỏ càng ngày càng trở nên hữu ích, thậm chí còn mở rộng sang các lĩnh vực khác:
- Chế biến nhiên liệu
- Làm quần áo
- Sản xuất thuốc
Tất nhiên, điều quan trọng nhất là dầu mỏ có thể đáp ứng nhu cầu cho một số "ông lớn".
Quân địch sẽ ập đến trong 30 giây. Mau tiếp dầu cho ta!
Dầu đây, dầu dây!
Cứ thế, dầu mỏ dần thấm vào mọi mặt của đời sống, trở thành nguyên liệu thô công nghiệp quan trọng nhất thế giới. Ngày càng nhiều người bắt đầu tìm kiếm, khai thác dầu mỏ và trong quá trình đó, họ đã “tình cờ” phát hiện ra ở Trung Đông.
Ra ngoài, tiến về phía Đông, không thấy dầu không về!
Dầu mỏ ở Trung Đông vừa nhiều, vừa nằm sát bề mặt, “gãi” nhẹ một cái là dầu phun ra ào ào. Chẳng khác gì tìm được kho báu!
Những người khai thác dầu mỏ cảm thấy vô cùng phấn khích, dầu ở Trung Đông dễ khai thác quá!
Cho đến khi họ nhận ra, chủ nhân thực sự của vùng đất này là một đế chế từng kiểm soát tuyến thương mại Đông Tây, trải rộng khắp ba châu lục Á, Phi, Âu…
Đế chế Ottoman
Tuy nhiên vào thời điểm đó, Đế quốc Ottoman đã suy tàn, thất bại trong mọi cuộc chiến và bị châu Âu chế giễu là “Con bệnh của Tây Á”.
Dẫu vậy, yếu trâu còn hơn khỏe bò, dù những người khai thác dầu luôn nhắm vào vùng đất Trung Đông, họ cũng không dám làm điều gì quá đáng với dầu mỏ ở đây.
Tuy nhiên, không biết do đội mũ quá dày hay vì lý do nào đó, Đế quốc Ottoman đã tham gia Thế chiến thứ nhất.
Kết quả là Đế quốc Ottoman bị đập tan, dần phân tách thành nhiều quốc gia nhỏ.
Căn biệt thự rộng rãi của đại gia…
Bỗng chốc biến thành nhà trọ tập thể!
Chủ nhà từ một “con bệnh lớn” biến thành một đám “con bệnh nhỏ”. Vậy thì, cả đám cũng dám cùng đào dầu thôi!
Người Anh tuy đến sớm, nhưng người Mỹ lại đến đúng lúc. Vì dầu mỏ, hai nước đã tranh chấp kịch liệt.
Cứ tiếp tục thế này cũng không giải quyết được vấn đề, vậy nên tất cả quyết định tạm gác tranh chấp, cùng khai thác và chia đều lượng dầu mỏ.
Họ vẽ một vòng tròn trên bản đồ Trung Đông để phân chia.
Thỏa thuận này nhằm phân chia dầu mỏ ở Trung Đông cho các thế lực khác nhau, về sau được gọi là “Thỏa thuận Lằn ranh đỏ”.
Tuy vẽ ra vòng tròn cũng là một cách giải quyết vấn đề, nhưng khi đưa vào thực hiện, bạn sẽ nhận ra một điều…
Đây quả thực là một vấn đề nghiêm trọng!
“Thỏa thuận Lằn ranh đỏ” không chỉ khoanh vùng dầu mỏ Trung Đông vào tay các thế lực lớn, mà còn “giam cầm” tự do của các quốc gia Trung Đông.
Thỏa thuận Lằn ranh đỏ - Ảnh minh họa
Sau Thế chiến thứ hai, nhiều quốc gia giành được độc lập. Các nước Trung Đông cũng muốn “thoát kiếp nô lệ và hát vang khúc khải hoàn ca”, nhưng các quốc gia phương Tây lại không chịu rời đi.
Hóa ra sau chiến tranh, cả châu Âu chỉ còn lại đống đổ nát, các nước đều trông chờ vào dầu mỏ để vực dậy đất nước.
Nhìn xem, đằng kia có mùi dầu!
Hehe, của ta rồi!
Các nước sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông cuối cùng cũng nhận ra rằng, cho dù là người Anh hay người Mỹ đi chăng nữa cũng không phải là người cũng phe mình.
Giá dầu do mình quyết định!
Đắt hay rẻ do chúng ta tự quyết!
Vì lợi ích chung lâu dài, các nước sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông đã thành lập một tổ chức vô cùng nổi tiếng, gọi là tổ chức OPEC.
Hôm nay là một ngày trọng đại!
Cũng là một ngày tươi sáng!
OPEC là tên viết tắt của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ.
Mục tiêu của tổ chức này là: hạn chế cãi vã, thúc đẩy đối thoại, cùng làm ăn và cùng thịnh vượng.
Mục tiêu của OPEC: Hạn chế cãi vã, thúc đẩy đối thoại, cùng làm ăn và cùng thịnh vượng
Với sự hỗ trợ từ tổ chức này, các quốc gia Trung Đông bắt đầu từng bước nắm quyền kiểm soát dầu mỏ. Kiểm soát được dầu mỏ đồng nghĩa với việc kiểm soát được vận mệnh quốc gia mình.
Thấy chưa, tôi có thế lực "chống lưng" đấy!
Tuy nhiên, chính vì sở hữu kho dầu mỏ khổng lồ, Trung Đông khó có thể duy trì sự yên bình lâu dài. Thậm chí, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến cuộc khủng hoảng dầu mỏ khiến cả thế giới phải lao đao.
Vậy rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì?
Bạn có muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ không? Nếu có thì hãy đón đọc cuốn sách Lược sử kinh tế học lầy lội: Khủng hoảng dạy cho ta những gì – Phần 2 để biết chi tiết nhé!
Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1KPIyyuddLheM0XRYE2LY6aQUo0WwVig8/view?usp=sharing
