Cuộc Đại suy thoái kinh tế (1929 – 1933) là một trong những cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế tồi tệ nhất lịch sử hiện đại, gây ra sự co hẹp kinh tế nghiêm trọng và tỷ lệ thất nghiệp kỷ lục trên toàn thế giới. Để hiểu rõ hơn về diễn biến và nguyên nhân của thảm kịch này, các bạn hãy tham khảo ngay bài viết dưới đây nhé!
Diễn biến của cuộc đại suy thoái kinh tế 1929 - 1933
Trong cuốn sách kinh điển A Monetary History of the United States, (Lịch sử tiền tệ của nước Mỹ) 1867 - 1960, Milton Friedman và Anna Schwartz mô tả sự bắt đầu của cuộc khủng hoảng ngân hàng đầu tiên vào cuối năm 1930 như sau:
Trước tháng 10 năm 1930, tiền gửi tại các ngân hàng thương mại bị đinh chỉ (vỡ nợ) đã hơi cao hơn so với hầu như suốt năm 1929 nhưng không ra ngoài phạm vi thường thấy trong cả thập kỷ trước đó. Vào tháng 11 năm 1930, chúng đã lớn hơn 2 lần, số lượng cao nhất ghi nhận được kể từ khi bắt đầu có số liệu hàng tháng kể từ năm 1921. Một vụ đông đảo các ngân hàng vỡ nợ diễn ra, đặc biệt tại Missouri, Indiana, Illinois, Iowa, Arkansas và North Carolina, khiến công chúng ráo riết chuyển đổi các món tiền gửi có thể phát séc và các món tiền gửi có kỳ hạn sang tiền mặt và cũng sang cả tiền gửi tiết kiệm bưu điện (postal savings deposits) tuy mức độ thấp hơn nhiều.
Một lây truyền sợ hãi lan rộng ra trong những người gửi tiền, bắt đầu từ các khu vực nông nghiệp là nơi đã trải qua tác động nặng nề nhất của các vụ ngân hàng vỡ nợ trong thời kỳ "những năm 20". Nhưng sự vỡ nợ của 250 ngân hàng với 180 triệu đôla tiền gửi vào tháng 11 năm 1930 đã được tiếp nối bằng sự vỡ nợ của 532 ngân hàng với trên 370 triệu đôla tiền gửi vào tháng 12 (tất cả các con số đã được chỉnh lại cho đúng theo mùa), vụ vỡ nợ chấn động nhất là vụ vỡ nợ vào ngày 11 tháng 12 của Bank of the United States với trên 200 triệu đôla tiền gửi. Vụ vỡ nợ đó đã đặc biệt quan trọng. Bank of the United States là ngân hàng thương mại lớn nhất (căn cứ theo số tiền gửi) đã bị vỡ nợ tỉnh tới lúc đó trong lịch sử nước Mỹ. Hơn thế, tuy là một ngân hàng thương mại thông thương, tên gọi của nó đã làm nhiều người trong nước và ở nước ngoài xem nó theo cách này hay cách khác là một ngân hàng nhà nước, do đó sự vỡ nợ của nó đã tạo nhiều tác hại đến lòng tin so với sự sụp đổ của một ngân hàng có một tên gọi ít đặc biệt hơn.
Vụ hoảng loạn ngân hàng đầu tiên, từ tháng 10 năm 1930 đến tháng 1 năm 1931, có thể thấy rõ trên Hình 16.4 vào cuối năm 1930, lúc ấy có một sự tăng số tiền gửi tại các ngân hàng vỡ nợ. Theo mô hình lượng tiền cung ứng, {C/D} sẽ phải tăng mạnh ở giai đoạn mở đầu của cuộc khủng hoảng ngân hàng đầu tiên, và các ngân hàng lúc ấy sẽ phải cố gắng tự bảo vệ bằng cách tăng đáng kể tỉ lệ tiền dự trữ quá mức của họ, {ER/D}. Cả 2 sự dự báo này được tạo ra theo các số liệu trên.
Hình 16.4 - Tiền gửi tại các ngân hàng thương mại vỡ nợ 1929 - 1933
Hình 16.5. {C/D} đã bắt đầu tăng trong vụ hoảng loạn ngân hàng đầu tiên (tháng 10 năm 1930 - tháng 1 năm 1931). Đáng chú ý hơn là hình thái diễn biến của {ER/D}, nó đã tăng gấp hơn 2 lần kể từ tháng 11 năm 1930 đến tháng 1 năm 1931. Mô hình lượng tiền cung ứng cùng bảo trước rằng khi {ER/D và C/D} tăng lên, lượng tiền cung ứng sẽ giảm - một sự báo trước được chứng cứ trên Hình 16.6 xác nhận. Lượng tiền cung ứng đã giảm mạnh vào tháng 12 năm 1930 và tháng 1 năm 1931 vụ hoảng loạn ngân hàng đầu tiên diễn ra.
Hình 16.5: Tiền dự trữ quá mức và tỉ lệ tiền mặt - tiền gửi có thể phát séc trong cuộc đại khủng hoảng 1929 - 1933
Hình 16.6
Các cuộc khủng hoảng hoạt động ngân hàng tiếp tục xuất hiện từ năm 1931 đến năm 1933 theo kiểu mẫu thông thường mà mô hình của chúng ta dự báo: {C/D} tiếp tục tăng, {ER/} cũng vậy. Vào cuối các cuộc khủng hoảng ngân hàng tháng 3 năm 1933, lượng tiền cung ứng (M1) đã giảm hơn 25% - sự giảm vượt xa tất cả các đợt giảm trong lịch sử nước Mỹ và có thể không phải ngẫu nhiên mà nó đã trùng với sự co hẹp kinh tế tồi tệ nhất. Đáng chú ý hơn nữa là sự sụt giảm này đã xảy ra bất chấp việc cơ số tiền tệ tăng 20% - điều đó chứng minh những thay đổi về {C/D} và {ER/D} trong các vụ hoảng loạn ngân hàng quan trọng đến mức nào trong việc xác định lượng tiền cung ứng. Nó cũng chứng minh rằng công việc chỉ đạo chính sách tiền tệ của Fed có thể phức tạp vì thái độ cư xử của người gửi tiền và của ngân hàng.
Nguyên nhân xảy ra cuộc đại suy thoái 1929 - 1933
Cơ quan Dự trữ Liên bang đã hoàn toàn thụ động trong các vụ hoảng loạn ngân hàng trong thời kỳ Đại suy thoái và đã không thực hiện vai trò dự định cho nó: "Người cho vay cuối cùng" để ngăn chặn chúng. Nhìn lại quá khứ, thái độ cư xử của Fed có vẻ khá lạ lùng, nhưng nên nhớ rằng sự nhận thức vấn đề sau khi sự việc xảy ra luôn đúng hơn sự thấy trước.
Lý do chủ yếu của việc Fed không hành động là ở chỗ các quan chức của Dự trữ Liên bang đã không hiểu được tác động xấu mà các vụ ngân hàng vỡ nợ có thể có đối với lượng tiền cung ứng và các hoạt động kinh tế. Friedman và Schwartz tuyên bố rằng các quan chức Dự trữ Liên bang "đã có xu hướng coi các vụ ngân hàng vỡ nợ là những hậu quả đáng tiếc của việc quản lý ngân hàng hoặc thực hành các hoạt động ngân hàng không tốt, hoặc những phản ứng không tránh khỏi đối với sự đầu cơ quá mức từ trước, hoặc là nguyên nhân của sự sụp đổ kinh tế và tài chính trong quá trình tiến hành". Người ra, các vụ ngân hàng vỡ nợ trong các giai đoạn đầu của những vụ hoảng loạn ngân hàng "đã được tập trung vào trong số những ngân hàng nhỏ và do các bộ mặt có ảnh hưởng nhất trong hệ thống này là những ngân hàng ở các thành phố lớn, họ đã phần nào về sự tồn tại của các ngân hàng nhỏ, và sự biến mất của các ngân hàng nhỏ đó chỉ có thể được coi như chuyện dễ chịu".
Friedman và Schwartz cũng chỉ ra rằng có thể là nhân viên chính quyền đã đóng vai trò quan trọng trong sự thụ động của Fed trong giai đoạn này. Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, ngân hàng mãi tới năm 1928 còn là lực lượng thống trị trong hệ thống Dự trữ Liên bang, đã biện hộ một cách mạnh mẽ cho một chương trình đẩy nổ lực về các vụ mua trên thị trường tự do để cung cấp tiền dự trữ cho hệ thống ngân hàng trong các giai đoạn hoảng loạn. Tuy nhiên, các bộ mặt mạnh mẽ khác trong hệ thống Dự trữ Liên bang đã chống lại quan điểm của New York Bank, và New York Bank đã bị thua trong cuộc biểu quyết.
Đại suy thoái kinh tế 1929 - 1933 là một trong những cuộc khủng hoảng được đề cập và phân tích chi tiết dưới lăng kính hài hước trong bộ sách Lược sử kinh tế học lầy lội: Khủng hoảng dạy cho ta những gì (Tập 1 và Tập 2). Các bạn hãy tìm đọc ngay hai cuốn sách này để tìm hiểu thêm nhé!
Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1KPIyyuddLheM0XRYE2LY6aQUo0WwVig8/view?usp=sharing
