Bong bóng hoa Tulip Hà Lan được coi như cuộc khủng hoảng kinh tế đầu tiên trên Thế Giới. Vâng, bạn không nghe nhầm đâu, không phải vàng bạc hay bất động sản, mà chính là một loài hoa đã khiến cả châu Âu điên đảo.
Điều thú vị là thay vì những con số khô khan, câu chuyện này lại được kể lại bằng một lối văn hài hước, châm biếm, “lầy lội” như một vở kịch cười. Nhờ đó, bài học nghiêm túc về lòng tham, sự mù quáng và quy luật cung – cầu trong kinh tế bỗng trở nên gần gũi, dễ hiểu và cực kỳ sinh động.
Và câu chuyện bắt đầu…
Nguồn gốc sâu xa của Bong bóng hoa Tulip
Có một từ chắc hẳn bạn đã từng nghe – bong bóng hoa tulip, được coi là tiền thân của các cuộc khủng hoảng tài chính. Tin rằng khi nghe thấy từ này, phản ứng đầu tiên của mọi người hẳn là nhếch mép, cười khẩy...
“Chuyện này mà cũng mang ra kể à? Quá dễ hiểu!”
Nhưng có thể bạn chưa hiểu rõ:
Tại sao bong bóng hoa tulip lại xảy ra ở Hà Lan?
Tại sao tài chính Hà Lan vốn mạnh mẽ như vậy, một loài hoa làm thế nào để trở thành một sản phẩm tài chính?
Tất cả những điều này không thể tách rời quá trình vươn lên của Hà Lan. Hôm nay chúng ta sẽ nói về “tay lái” cừ khôi của châu Âu: Hà Lan.
Cuộc khủng hoảng "Bong bóng hoa Tulip" bắt nguồn từ đất nước Hà Lan xinh đẹp
1. Địa hình quyết định số phận
Trước tiên, cần làm rõ một khái niệm: Địa danh Hà Lan chúng ta đề cập đến hiện nay trong thời xưa, nó chỉ là một vài tỉnh của Vương quốc Hà Lan.
Khu vực này gọi chung là Vương quốc Hà Lan, nằm ở phía tây bắc của lục địa Âu - Á.
Trong tiếng Hà Lan, “Nederland” (tên gọi Hà Lan) có nghĩa là “vùng đất trũng”, một phần tư diện tích đất nước này còn thấp hơn mực nước biển.
Người Hà Lan thường sống trong những căn nhà hướng biển, nhưng chỉ cần mực nước biển dâng cao, nhà của họ lập tức chìm nghỉm.
Các bạn có thấy cách đặt tên theo đặc điểm địa lý này quen thuộc không?
Không đùa đâu, đặc điểm địa lý này ít nhất cũng phải được in đậm, bởi vì nó rất ảnh hưởng lớn số phận của Hà Lan.
Thử nghĩ xem, địa hình Hà Lan trũng, xung quanh đều là nước, không thể phát triển nông nghiệp, vậy phải làm sao?
Nhìn ra biển khơi vô tận, người Hà Lan nảy ra một ý tưởng táo bạo:
"Đánh cá thôi!"
Phía tây Hà Lan có Biển Bắc, đặc sản là cá trích, thế là người Hà Lan bắt đầu làm nghề đánh bắt cá. Nhưng biển đâu phải của riêng họ, xung quanh còn rất nhiều nước khác tranh giành nên cạnh tranh cực kỳ khốc liệt!
Hơn nữa, thời đó tủ lạnh bảo quản thực phẩm chưa phổ biến, nếu đánh cá xa bờ, còn chưa kịp vận chuyển về đã thối mất.
Vậy nên việc kinh doanh này không dễ dàng gì.
Người Hà Lan rất thông minh, họ phát minh ra phương pháp xử lý cá trích bằng đúng một nhát dao.
Một nhát mổ bụng, móc sạch nội tạng, ướp muối, hoàn thành!
Loại cá trích muối này thậm chí có thể bảo quản được một năm!
“Kỹ thuật ướp cá và kỹ năng dùng dao này thật quá thần sầu!”
Món cá trích muối đá mang lại cho người Hà Lan những khoản tiền lớn
Nhưng kỹ thuật chỉ là một phần, còn nhiều yếu tố khiến Hà Lan hơn hẳn các nước khác.
Họ có sự phân công lao động vô cùng rõ ràng và chi tiết trong quy trình đánh bắt và vận chuyển cá.
Dựa vào tay nghề này, người Hà Lan vui mừng nhận danh hiệu “Thương nhân xuất sắc nhất thị trường”, kiếm được những khoản tiền đầu tiên, từ đó bắt đầu tham gia hoạt động thương mại hàng hải tại khu vực châu Âu.
Thương nhân Hà Lan lái tàu đến nước khác bán cá, nhưng nếu để tàu trống quay về sẽ bị lỗ, thế là họ chất đầy các đặc sản địa phương mang về bán. Đây chính là mô hình kinh doanh ban đầu của Hà Lan.
Buôn bán kiếm tiền nhanh, người Hà Lan nếm được quả ngọt, dần dần hình thành một nét văn hóa quan trọng của họ: Coi trọng thương mại.
Đặc điểm của văn hóa này là: Trong mắt người Hà Lan, kiếm tiền là quan trọng nhất, những thứ khác đều không đáng tin!
Thực ra, Hà Lan có thể độc lập, trỗi dậy và sở hữu ngành tài chính phát triển, tất cả đều không thể tách rời một đặc điểm tính cách quan trọng của họ, chính là tối giản.
“Dù chỉ là tờ giấy vệ sinh cũng phải có công dụng của nó!”
2. Cuộc cách mạng Hà Lan bị thúc đẩy bởi tiền
Người Hà Lan tối giản đến mức nào?
Có thể nói thế này, lịch sử Hà Lan lấy kinh tế làm trung tâm.
Lịch sử này khá ngắn, chúng ta hãy cùng điểm qua:
- Vương quốc Frank cai trị, người Hà Lan không có ý kiến.
- Đế quốc La Mã Thần thánh ảnh hưởng, người Hà Lan không có ý kiến.
- Công quốc Bourgogne cai trị (một phần), người Hà Lan không có ý kiến.
- Tây Ban Nha cai trị, ban đầu người Hà Lan cũng không có ý kiến.
Nhưng sau đó, Tây Ban Nha bắt đầu thu thuế Hà Lan rất nặng, đến mức một nửa thu nhập của Tây Ban Nha đều do Hà Lan đóng góp.
“Báo cho bạn một tin vui: Tiền của bạn đều vào túi tôi rồi!”
“Đừng hòng!”
Lúc này, người Hà Lan bắt đầu bất mãn, cuối cùng họ không chịu nổi nữa, bèn cầm vũ khí đánh nhau với Tây Ban Nha.
Điều này trong lịch sử gọi là: Chiến tranh giành độc lập của Hà Lan.
Bạn thấy chưa! Người Hà Lan gần như phát huy lối sống tối giản đến mức tối đa, châm ngôn sống của họ đại khái là:
“Anh có thể đánh tôi, chửi tôi, thậm chí cai trị tôi, nhưng đừng mơ động vào tiền của tôi!”
Chiến tranh giành độc lập của người Hà Lan nổ ra do nguyên nhân chính là xung đột lợi ích tài chính
Trên thực tế, có nhiều lý do dẫn đến cách mạng, chẳng hạn như áp lực giai cấp, chế độ phong kiến...
Nhưng ở đây chúng ta chỉ nói về vấn đề kinh tế: Trong diễn biến của cuộc chiến tranh giành độc lập của Hà Lan có vị thế rất quan trọng.
Đây là cuộc cách mạng tư sản thành công đầu tiên trong lịch sử!
Hà Lan là quốc gia tư bản chủ nghĩa đầu tiên!
Câu hỏi đặt ra là: Chủ nghĩa tư bản là gì?
Để tôi kể cho bạn nghe một mẩu chuyện:
Ngày xưa, ngư dân ra khơi đánh cá, phần lớn họ tự cung cấp cho gia đình, nếu dư ra thỉnh thoảng mới đem bán.
Hình thức này gọi là kinh tế tự nhiên.
Sau này, mọi người đều thích mua cá về ăn, nhu cầu thị trường tăng lên, kỹ thuật đánh bắt cá cũng tiến bộ hơn.
Ngư dân một mình làm không xuể, thế là họ thuê rất nhiều người đến giúp mình đánh bắt cá.
Như vậy, hình thành mối quan hệ giữa chủ và người làm thuê.
Lúc này, đánh cá không còn chỉ để ăn, mà là để kiếm tiền.
Mối quan hệ giữa ngư dân và người làm thuê theo kiểu “tôi trả lương đúng hạn, anh làm việc chăm chỉ” này chính là: Mầm mống của chủ nghĩa tư bản.
Sau này, chủ nghĩa tư bản phát triển gần như hoàn toàn dựa trên mối quan hệ này.
Lúc đó, người Hà Lan vốn thích buôn bán, nên họ đã sớm ươm trồng “mầm mống” này.
Nhưng có một đặc điểm rất quan trọng của chủ nghĩa tư bản đã cản trở họ: Sở hữu tư nhân.
Ví dụ, dù ngư dân thuê người làm việc, nhưng tàu thuyền và tiền bán cá vẫn là tài sản cá nhân của họ.
Lúc này, phe phong kiến lên tiếng ngay:
“Tiền là của nhà vua, đừng có giở trò linh tinh!
Không nghe lời là biết tay đấy!”
Vậy nên, muốn phát triển chủ nghĩa tư bản không phải dễ dàng gì.
Chúng ta hãy cùng xem xét các khu vực xung quanh Hà Lan:
Phần lớn các nước châu Âu vẫn đang dưới chế độ phong kiến, chỉ riêng Hà Lan đi đầu, tự chọn theo lối tư bản chủ nghĩa.
Điều này giống như ở một sân tập thể dục rộng rãi, xung quanh toàn các ông bà lớn tuổi đang tập thể dục nhịp điệu, chỉ có một mình bạn...
“Định chơi bóng rổ!”
Bảo sao lại muốn đánh nhau! Người Hà Lan cũng nghĩ thế đấy!
Thế là họ phát động Chiến tranh giành độc lập Hà Lan, đánh suốt 80 năm, cuối cùng xây dựng nên một đất nước nơi người dân có thể làm ăn buôn bán tự do vui vẻ – Cộng hòa Hà Lan, tiền thân của Hà Lan ngày nay.
3. Công ty Đông Ấn Hà Lan
Con đường vươn lên của Hà Lan bắt đầu từ việc đánh đuổi người Tây Ban Nha.
Sẽ có nhiều tình tiết diễn ra ở phần sau của câu chuyện, nên ở đây chúng ta chỉ tập trung vào những điều liên quan đến tài chính.
Chiến tranh rất tốn kém, dù người Hà Lan có giàu cỡ nào cũng không chịu nổi.
Vậy nên họ phát hiện ra một cơ hội kinh doanh lớn:
“Ra khơi làm ăn!”
Sau khi tuyến đường biển mới được mở ra, nhìn hai nước vốn nghèo rớt mồng tơi là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ra khơi trước, rồi nhanh chóng trở thành đại gia, người Hà Lan bắt đầu đứng ngồi không yên.
Người Hà Lan muốn thành lập một công ty thương mại hàng hải, nhưng họ cần tàu bè và người.
Muốn khởi nghiệp phải huy động vốn trước đã.
Trong khi đó, dân thường đều phải dựa vào sự hỗ trợ của người giàu, người dân Hà Lan hiểu rằng tiền của người giàu rất khó vay.
Tuy nhiên, tiền của dân thường cũng là tiền!
“Hôm nay mua một cổ phiếu, ngày mai mua xe Land Rover!”
Vì thế, các thương nhân Hà Lan chia số tiền cần huy động thành nhiều phần nhỏ và mở bán công khai, ai mua đều trở thành một trong những chủ sở hữu của công ty.
Tài sản của công ty được chia thành nhiều phần gọi là cổ phần, giấy chứng nhận khi mua cổ phần gọi là cổ phiếu.
Lợi nhuận sẽ được chia theo tỷ lệ, nếu chẳng may thua lỗ, chỉ cần chịu một phần trách nhiệm.
Đó chính là công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới: Công ty Đông Ấn Hà Lan.
Công ty Đông Ấn Hà Lan là một công ty thương mại hàng hải
Vì thế, Hà Lan được coi là “đất tổ” của ngành tài chính và công ty này cũng đã thúc đẩy rất nhiều đổi mới trong tài chính.
♦ Đổi mới 1: Sàn giao dịch chứng khoán
Công ty Đông Ấn Hà Lan mang theo hi vọng của cả ngôi làng bắt đầu ra khơi kiếm tiền.
Vừa mới ra khơi, mọi người đã bắt đầu mua bán cổ phiếu của công ty.
Một số người muốn mua nhưng không mua được.
Một số người lại muốn bán cổ phiếu đi.
Vậy là hai nhóm người này bắt tay nhau, bắt đầu mua bán cổ phiếu Đông Ấn Hà Lan trong các quán rượu nhỏ.
Dần dần, những người làm nghề này càng ngày càng nhiều, Chính phủ đã xây dựng một nơi dành riêng cho mục đích này.
Nơi này là sàn giao dịch chứng khoán đầu tiên trên thế giới: Sàn giao dịch chứng khoán Amsterdam
Sự xuất hiện của cổ phiếu đã gãi trúng chỗ ngứa của người Hà Lan: Làm kinh doanh bên ngoài vất vả biết bao, giờ tiền tự "đẻ" ra tiền rồi!
Ý tưởng đầu tư và đầu cơ này dần dần ngấm vào tâm trí người Hà Lan.
Sàn giao dịch chứng khoán Amsterdam
♦ Đổi mới 2: Ngân hàng
Hà Lan có công nghệ đóng tàu xuất sắc, lại nhiều cảng biển, vì vậy họ đã nhanh chóng trở thành trung tâm thương mại dịch vụ của châu Âu.
Các quốc gia châu Âu đều đến đây giao dịch, vậy vấn đề là: làm sao để kiếm tiền trong khi đồng tiền không giống nhau?
Để giải quyết vấn đề này, người Hà Lan lại nảy ra ý tưởng mới, họ thành lập ngân hàng hiện đại đầu tiên trên thế giới: Ngân hàng Amsterdam
Đầu tiên, ngân hàng tạo ra một loại tiền tệ tiêu chuẩn, sau đồ các thương nhân có thể đổi tiền của mình thành tiền tệ tiêu chuẩn khi giao dịch.
Tiền tệ tiêu chuẩn được đúc theo quy định về hàm lượng vàng và bạc, đảm bảo chất lượng,
Ngân hàng sẽ đo lường giá trị của tiền ban đầu theo đơn vị tiền tệ chuẩn sau đó đổi ra tiền tệ chuẩn với giá trị tương đương cho thương nhân.
Những đổi mới tài chính này đã khiến mọi người đổ xô đến Hà Lan để đầu tư làm ăn, Hà Lan trở nên vô cùng giàu có.
Vậy Hà Lan đã mạnh đến mức nào?
Chúng ta hãy quay lại công ty Đông Ấn. Họ mang theo tiền và hàng hóa, vận chuyển về phía đông tới châu Á.
Công ty Đông Ấn Hà Lan có quyền lực rất lớn, họ có thể in tiền, có quân đội và có thể ký kết hợp đồng với các quốc gia, nhưng nhiệm vụ lớn nhất của họ là kiếm tiền và chia cổ tức cho cổ đông.
Vì vậy, công ty Đông Ấn Hà Lan đã đi khắp nơi để thực dân hóa, độc quyền thương mại, làm bất cứ việc gì để kiếm lời.
Lịch sử phát triển của Hà Lan cũng chính là lịch sử máu và nước mắt của dân tộc khác. Họ chỉ chăm chăm vào tiền, đi tới đâu cướp bóc tới đó. Chúng ta phải nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan.
Mặc dù công ty Đông Ấn chủ yếu hoạt động ở châu Á, nhưng ở châu Mỹ vẫn còn một miếng mồi béo bở. Ai mà không thèm khát? Vì vậy, Chính phủ Hà Lan lại thành lập công ty Tây Ấn, chuyên tập trung vào châu Mỹ.
Công ty Tây Ấn mở rộng tới Bắc Mỹ, xây dựng một thành phố mới có tên là New Amsterdam. Họ cho xây dựng tường thành để ngăn chặn người da đỏ và người Anh.
Nhân tiện nhắc tới, sau này chính tại nơi này, người Anh đã đánh đuổi người Hà Lan và đổi tên thành New York.
Người Anh còn phá huỷ tường thành (wall) và xây một con phố (street), sau này đặt tên là Wall Street.
Con phố Wall Street vẫn nổi tiếng cho đến tận ngày nay
Vì thế, Hà Lan đã mở rộng kinh doanh trên toàn thế giới, đồng thời họ truyền bá hệ thống tài chính đầy sáng tạo của mình.
Cuối cùng, các anh em trong giới đều gọi họ là: “Đội lái” trên biển.
Đố biết tại sao lúc nào tôi cũng rơi nước mắt?
Đừng đoán nữa, gió biển lớn quá chứ sao!
Nhưng ai ngờ rằng, chuyến đi tưởng chừng thuận buồm xuôi gió của “đội lái” lão luyện này lại thất bại chỉ vì một loài hoa.
Phần trước, chúng ta đã nói đến việc Hà Lan, từ một vùng đất ven biển cằn cỗi bỗng chốc trở thành chuyên gia tài chính. Vì vậy, ngoài biệt danh “đội lái trên biển”, chúng ta cũng có thể gọi họ một cách thân mật là: Ngôi nhà ven biển.
Trước khi nói về bong bóng hoa tulip, chúng ta hãy cùng nhìn lại những gì đang diễn ra ở châu Âu và Hà Lan lúc bấy giờ:
Châu Âu
Từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 16, châu Âu là thời kỳ của những ý tưởng táo bạo.
Người châu Âu hoàn thành xong chương trình giáo dục phổ thông 9 năm, họ không còn tin vào thần thánh mà chỉ tin vào chính mình, vì thế thời kỳ Phục Hưng đã trỗi dậy.
Thời kỳ Phục Hưng ở châu Âu
Có văn hoá, tâm trí trở nên sáng suốt, họ bắt đầu nghĩ đến những điều xa xôi hơn và nhận ra rằng cuộc sống không chỉ có miếng bánh mì trước mắt, mà còn có thơ ca, hay vở vãn những thứ xa xăm như...
Vàng, gia vị, lẩu, mì bò, gà chay bộ, burger thịt bò...
Do đó, người châu Âu bắt đầu ra biển làm ăn. Khoảng thời gian này gọi là Thời đại khám phá của châu Âu, họ không chỉ tiếp thu văn hoá mà còn trở nên vô cùng giàu có.
Hà Lan
Trong những quốc gia căng buồm ra khơi lúc đó, Hà Lan vươn mình và trở thành một quốc gia giàu có. Nhưng bất kỳ “đại gia” nào dường như cũng vấp phải một rắc rối: Có tiền nhưng không biết tiêu vào đâu.
Người Hà Lan vắt óc suy nghĩ, bắt đầu tìm cách thể hiện “đẳng cấp” của mình. Một hình thức giao tiếp đỉnh cao đã ra đời: Khoe của.
Sự điên cuồng sau khi trở nên giàu có của người Hà Lan chính là tiền đề của bong bóng hoa tulip.
Tóm lại, các đại gia của Hà Lan nóng lòng muốn khoe của, nhưng vấn đề là: Họ dùng cái gì để khoe của?
Tại sao lại là hoa tulip?
1. Sức hút không thể chối từ
Hoa tulip không phải là sản phẩm đặc trưng của Hà Lan, lúc ấy “nghèo” đến mức không có gì khác ngoài tiền.
Vì vậy, nếu muốn thể hiện chút lãng mạn, người Hà Lan phải mua qua môi giới.
Ở đâu lãng mạn nhất? Chắc chắn là Thổ Nhĩ Kỳ!
Nguồn gốc của hoa tulip cũng có nhiều tranh cãi, có người nói là từ châu Phi, có người nói từ Trung Quốc.
Ở đây chúng ta chọn một giả thuyết chính thống: Hoa tulip từ Thổ Nhĩ Kỳ qua Áo đến Hà Lan.
Một ngày nọ, một người Thổ Nhĩ Kỳ đến nhà người bạn ở Áo và mang theo một ít hạt giống hoa tulip…
Hoa Tulip được mang từ Thổ Nhĩ Kỳ qua Áo đến Hà Lan
Người bạn Áo này tên là Clusius, một người nổi tiếng trong giới nghệ thuật làm vườn.
Các thế hệ sau gọi ông là “người vận chuyển của hoa tulip”.
Một ngày nọ, một trường đại học ở Hà Lan thiếu người quản lý vườn, họ đã mời Clusius tới, như thế hoa tulip cũng được đưa đến Hà Lan.
Ở Hà Lan, hoa tulip chính thức ra mắt và được giới nhà giàu săn đón nhiệt tình.
Vấn đề là: Làm sao mà hoa tulip lại trở nên giá trị đến vậy?
Tôi đã mời chuyên gia thực vật học đến đây để giải đáp cho bạn: Bởi vì nó có sức hút!
- Trước hết, không thể phủ nhận hoa tulip rất đẹp, mọi người đều thích.
- Thứ hai, nó rất khó trồng. (Gieo hạt giống → ra củ → hoa nở)
Ngoài việc trồng từ hạt, hoa tulip còn có thể trồng từ củ, mua bán hoa tulip thực chất là mua bán củ của nó.
Tốc độ sinh trưởng chậm khiến hoa tulip thiếu hụt nguồn cung, vì vậy yếu tố hấp dẫn lớn nhất của hoa tulip chính là: Hiếm!
Đây chính là trọng tâm!
Nếu một món đồ vừa đẹp vừa hiếm, chắc chắn nó sẽ trở thành món đồ xa xỉ!
Vì vậy, hoa tulip đã trở thành hiện tượng trong giới nhà giàu của Hà Lan.
Thực ra, quá trình người Hà Lan chìm đắm vào hoa tulip cũng giống như mối tình đẹp như hoa của nhiều người năm đó:
Ban đầu mê sắc thắm,
Say đắm nét tài hoa,
Trọn đời yêu hương sắc.
2. Sao giá lại tăng đột ngột?
Nếu nói hoa tulip và Hà Lan có mối tình đẹp, hoa tulip có thể nổi bật giữa đám hoa cỏ là nhờ vào sự trợ giúp của hai “người tình” cũ:
- Đại gia tầng lớp thượng lưu (Có tiền)
- Những nhà đầu cơ (Kiếm tiền)
♦ Người tình đầu tiên: Đại gia tầng lớp thượng lưu
Những người đầu tiên chú ý đến hoa tulip là tầng lớp thượng lưu Hà Lan, họ mua hoa để trưng bày trong nhà, khoe khoang với mọi người.
Nhưng việc khoe của cũng đòi hỏi kỹ xảo.
Nếu khoe đúng cách, bạn là nhất, nhưng khoe không đúng cách lại bị coi là thiếu kiến thức, thiếu trải nghiệm.
Lúc đó, hoa tulip chỉ có một vài loại, trông khá giống nhau, dễ dàng bị trùng lặp.
Vì vậy, sau nhiều ngày nghiền ngẫm, tầng lớp thượng lưu bắt đầu nghĩ ra cách để khoe ra điểm khác biệt.
“Tôi có loại này. Còn bạn không có. Chắc chắn là không có."
Và thế là nhu cầu trên thị trường đã chuyển từ việc “muốn có một loài hoa tulip” thành “muốn có một loài hoa tulip khác biệt”
Sau đó rất tình cờ, một loại virus xuất hiện trên hoa tulip.
Người ta nói rằng loại virus này đã gây ra sự thay đổi mạnh mẽ ở hoa tulip: Hoa ngày càng đẹp hơn.
Vì vậy, hoa tulip trở thành “ngôi sao” mới, tầng lớp thượng lưu đua nhau giành mua.
Đây chính là lần tăng giá đầu tiên của hoa tulip.
♦ Người tình thứ hai: Những nhà đầu cơ
Có rất nhiều người mua hoa tulip, nhưng mỗi người với mục đích khác nhau.
Ví dụ như có người bỏ ra một nửa tài sản để trồng hoa tulip trong nhà kính, chỉ để thưởng thức và coi đó là nghệ thuật.
Những người này không bán hoa, chỉ bỏ tiền ra để nâng cao giá trị bản thân. Họ nhanh chóng trở nên nổi tiếng và được gọi là: Sở Lưu Hương.
Ngoài ra, cũng có người đã mua hoa tulip, nhưng rồi vì cần tiền gấp nên bán lại.
Họ chợt phát hiện ra mình có lãi!
Chuyện gì xảy ra vậy?
Thực tế, giá hoa tulip cứ tăng mỗi ngày, hôm nay một đồng, ngày mai một đồng.
Điều này thu hút một nhóm người bắt đầu mua vào giá thấp và bán ra giá cao để kiếm tiền chênh lệch.
Nhóm người này chính là những nhà đầu cơ.
Nhà đầu cơ chính là những người đẩy giá hoa Tulip lên cao, tạo thành "Bong bóng hoa Tulip"
Dĩ nhiên, cách kiếm tiền của họ không có gì đặc biệt, nhưng đóng góp quan trọng của họ là:
“Khiến hoa tulip đến tay người dân!”
Làm thế nào họ làm được điều đó?
Trước đây, hoa tulip rất đắt, chỉ người giàu mới chơi được.
Nhưng nhà đầu cơ nghĩ rằng: Càng nhiều người tham gia, tiền kiếm được càng nhiều.
Làm sao để khiến mọi người đều đầu tư vào hoa tulip đây?
Thế là họ tìm đến người trồng hoa:
“Ký hợp đồng với nhé, bao giờ hoa nở tôi mua!”
Tuy nhiên, nhà đầu cơ chưa kịp đợi hoa nở, mà bán hợp đồng đã ký với giá cao ngay lập tức:
“Mua được là có lời, mua hoa gì, nghiên ngẩm gì nữa!”
Khi hợp đồng hết hạn, người mua sẽ nhận được hoa tulip, đằng nào cũng không thua lỗ. Mọi người đều vui vẻ.
Lối chơi này chính là hình thức ban đầu của hợp đồng tương lai (futures contract).
Lợi ích của lối chơi này rất rõ ràng: Chỉ cần trả một phần tiền ban đầu để mua hợp đồng, khi giá tăng có thể bán lại và kiếm lời.
Vì thế, bất kể có nhiều hay ít tiền, mọi người đều muốn góp mặt trong cuộc chơi này.
Do đó, những người đầu cơ tạo ra đợt tăng giá thứ hai, đẩy thẳng giá hoa tulip lên đến mức đỉnh điểm.
Khoảnh khắc này dường như giống như một lời bài hát xuân:
“Xuân xuân ơi xuân đến rồi,
Cánh én bay về cho tim mình nao nức.”
Ta cùng xem giống hoa đắt nhất lúc đó.
Chúng rất đẹp, cũng cực kỳ khó trồng.
Người ta nói rằng giá của bông hoa này có thể đủ để một người bình thường ăn lẩu suốt mười mấy năm hoặc mua một căn hộ nhỏ ở thành phố.
Bây giờ từ góc nhìn của chúng ta, có lẽ sẽ thấy rất nực cười: Một bông hoa lại có giá trị đến vậy sao? Nó có đóng góp gì cho xã hội không? Nhưng người Hà Lan lúc đó đang trong trạng thái “phát cuồng” lại không nghĩ vậy. Họ sẵn sàng bán hết tài sản, từ bỏ công việc và lao vào đầu tư hoa tulip.
Hiện tượng xã hội kì lạ này tạo ra một huyền thoại: Bong bóng tài chính.
Bong bóng hoa Tulip chính là sự kiện mở màn cho ra đời huyền thoại "Bong bóng tài chính"
Nghe đến từ “bong bóng”, ta có thể thấy rõ đặc điểm của nó:
Bong bóng chỉ cần chạm nhẹ là vỡ!
3. Đáng lẽ nên nhận ra ngay từ đầu:
Bong bóng chỉ cần chạm nhẹ là vỡ!
Hãy cùng xem bong bóng Hà Lan lúc đó lớn đến mức nào?
Người ta thường mua nhà rồi mới tặng hoa.
Nhưng người Hà Lan lại trái ngược, họ đã xây dựng rất nhiều sàn giao dịch hoa tulip!
Những sàn giao dịch này giống như sàn chứng khoán ngày nay, không phân biệt người mua là ai, ai cũng có thể tham gia, đặc biệt các bà nội trợ rất tin yêu.
Vì thế, hoa tulip từ một loại cây trồng, đã vươn lên trở thành một sản phẩm tài chính.
“Cô có muốn tìm hiểu về đầu tư tài chính không?”
Nhưng bong bóng tài chính mà lại liên quan đến các bà nội trợ, bạn có cảm thấy càng dễ vỡ hơn bình thường không?
Nghe nói cây kim chọc vỡ bong bóng hoa fulip có liên quan đến một thủy thủ.
Có một thủy thủ người Anh trên một chiếc tàu buôn của Hà Lan. Một ngày nọ, anh ta trở về nhà sau giờ làm, xào trứng với củ hành tây cầm từ tàu về. Kết quả, thuyền trưởng giận dữ đến tìm anh ta tính sổ.
"Dừng lại!"
Hóa ra, đó không phải là hành tây, mà chính là củ hoa tulip, lại còn là giống Augustus vĩnh cửu đắt tiền! Thuyền trưởng đã đầu tư rất nhiều tiền vào nó, sao cậu ta nói xào là xào vậy?
Cậu có nghĩ tới việc cho tôi nếm thử không?
Cuối cùng, vụ việc này bị đưa lên tòa án Về phán quyết cuối cùng của tòa án, có người nói thủy thủ bị vào tù, có người nói hưởng ăn treo, nhưng điều đó không quan trọng nữa.
Quan trọng là: Vụ việc này khiến những người mua bán hoa. tulip bắt đầu tinh táo lại. Một số người thông minh bắt đầu nghĩ:
“Chỉ là một loài hoa, ăn cũng không ăn được, tại sao lại đắt như vậy?”
Thế là, bỗng một ngày nọ, một nhóm nhỏ bắt đầu bán hoa tulip của họ đi. Những người khác thấy vậy cũng suy nghĩ, nếu anh bán, tôi cũng bán.
Không thể giữ lại nữa!
Tôi đâu có ngốc!
Đúng vậy!
Rất nhanh, mọi người nhận ra, có người muốn bán nhưng lại không có ai dám mua. Cuối cùng giá xuống đến mức siêu thấp mà không ai mua. Còn không bằng củ hành tây!
Kết quả, khi hợp đồng hết hạn, nhiều người vi phạm hợp đồng, nợ nần đầy rẫy, toàn bộ thị trường hoa tulip sụp đổ.
Đây chính là câu chuyện của bong bóng hoa tulip, nhưng cách nó sụp đổ không quan trọng, điều quan trọng là tác động đến Hà Lan:
Người Hà Lan huy động toàn dân tham gia vào việc đầu cơ hoa tulip. Họ không còn đóng tàu, kinh doanh đổ vỡ, tiền đầu tư vào chẳng thu được gì, nền kinh tế sụt giảm nghiêm trọng.
"Ôi, sếp cũng ra đây đứng với em à?"
Chính phủ cũng vào cuộc nhưng không có tác dụng gì, chỉ có thể in vài tờ rơi nhắc nhở mọi người.
"Thị trường hoa rất rủi ro, đầu tư cần thận trọng!"
Có người nói rằng, thế hệ sau đã suy đoán về sự kiện bong bóng hoa tulip sau khi nhìn thấy những tờ rơi này, nhưng liệu nó có thật hay không, khó mà khẳng định được.
Đến cuối những năm 1630, nền kinh tế của Hà Lan vô cùng thảm hại. Họ nhanh chóng bị Anh vượt qua và mất vị trí bá chủ trên biển cả.
Bong bóng hoa Tulip khiến nền kinh tế Hà Lan sụp đổ và đất nước này nhanh chóng bị Anh vượt qua và mất vị trí bá chủ trên biển cả
Ra chỗ khác chơi!
Đợi đã, các bạn, hình như chúng ta vừa vô tình phát hiện một âm mưu mang tính lịch sử:
Thủy thủ Vương quốc Anh, Hà Lan gặp chuyện, Vương quốc Anh được lợi nhất! Xâu chuỗi lại, sự kiện bong bóng hoa tulip của Hà Lan rõ ràng là: Một "hoạt động gián điệp” của Anh.
Đùa chút thôi. Vậy là câu chuyện về hoa tulip đến đây là kết thúc. Dù sự thực như nào, tôi vẫn muốn nói với các bạn rằng: Lịch sử không chỉ nằm trên trang giấy, mà nó còn mang lại cho chúng ta một điều giá trị hơn:
Bong bóng hoa tulip đã qua, sau đó là bong bóng Biển Nam, bong bóng Mississippi và thậm chí là cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn. Dường như con người không bao giờ rút ra bài học từ quá khứ, đến tận bây giờ thế giới vẫn có những sự kiện tương tự xảy ra.
- Đầu cơ chó ngao Tây Tạng
- Đầu cơ hoa lan đột biến
- Đầu cơ trà Phổ Nhĩ
Vì vậy, sau khi nghe câu chuyện này, chúng ta có thể rút ra bài học hữu ích. Ít nhất là, khi bạn thấy một món đồ rất đắt, biết rõ giá đó không tương xứng với giá trị thật của nó, nhưng mọi người vẫn đổ xô đi mua, hãy nhớ rằng đó có thể là bong bóng tài chính. Bạn cần giữ bình tĩnh, đừng đụng vào những thứ đang bị thổi phồng giá cả. Hãy chỉ đầu tư vào những thứ thực sự có giá trị, đó mới là hành động lý trí.
Nếu bạn thấy cách kể chuyện về Bong bóng hoa Tulip Hà Lan ở trên thú vị và muốn tìm hiểu thêm về các cuộc khủng hoảng kinh tế khác theo cách này thì hãy đọc ngay bộ sách “Lược sử kinh tế học lầy lội – Khủng hoảng dạy cho ta những gì?” do Unibooks phát hành.
Bộ sách Lược sử kinh tế học lầy lội - Khủng hoảng dạy cho ta những gì? của Unibooks
Ở đây, những câu chuyện tưởng chừng khô khan như bong bóng tài chính, khủng hoảng thị trường chứng khoán hay cú sốc dầu mỏ… đều được biến hóa thành các màn đối thoại “tưng tửng”, hình minh họa dí dỏm và giọng kể như đang tám chuyện trà đá vỉa hè. Bạn sẽ vừa cười nghiêng ngả, vừa vỡ ra nhiều bài học “đắt xắt ra miếng” về kinh tế, tài chính và cả cách con người thường… tự đưa mình vào rắc rối.
Nói cách khác, đây không phải một cuốn sách dày đặc biểu đồ và số liệu khô cứng, mà là một “show hài kinh tế” đúng nghĩa – nơi bạn vừa giải trí, vừa ngấm ngầm học được những quy luật bất biến của thị trường.
>>> Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1qGICT_78lUknmURsC8R8ECkjORcjQWER/view?usp=sharing
